عبد الباقى گولپينارلى ( مترجم : توفيق سبحانى )
34
مولانا جلال الدين ( زندگانى ، فلسفه ، آثار وگزيده اى از آنها ) ( فارسى )
عصيان او هم بىآنكه زياد اشاعه يابد ، از بين رفت . گذشته از نزاعهايى كه بين خاندانهاى سلاطين روى مىداد و قيامهايى كه عليه حكومت وقت بر پا مىشد ، شورشهاى ديگرى نيز به وقوع مىپيوست كه پا نمىگرفت و ماهيت راهزنى داشت . شورش تركمنهاى آغاجرى - كه تختهچيان ناميده مىشدند و امروز نيز آئين علوى « 1 » دارند و در اواخر اين دوره در جلگهء مرعش راهزنى مىكردند - و همچنين شورشهاى نكيده و لؤلؤه « 2 » و سيوريحصار از اين قبيلند . اينجا كه علل بر پا شدن شورشهايى را كه موجب درماندگى مردم و حكومت مىگشت و با تحمل مشقات فرونشانده مىشد ، بيان كرديم ، گفتههاى خود را مىتوانيم چنين خلاصه كنيم : روابط پادشاهان با وزراى خود بسيار ناهنجار بود . چنان كه مثلا " ركن الدين قلج ارسلان با صاحب فخر الدين وزير - كه از وى سخت خشمگين بود - دو هزار دينار گرفت و با وى آشتى كرد . و همو از تاج الدين معتز ، جداگانه نقدينه درخواست كرد . همچنين به دستاويز دعوتى كه فخر الدين على در ولايت قيرم از سلطان عز الدين به عمل آورده و هداياى ملوكانه به دو فرستاده بود ، فخر الدين را از وزارت خلع و در قلعهء عثمانجوق زندانى كرد . همين وزير براى رهايى خود از مغولان يارى خواست و يرليغى گرفت و بار ديگر بر مسند وزارت نشست . دولت ، قدرت مركزى خود را از دست داده و ناتوان شده بود . خوارزميان كوچنشين به عناصر مهلك و آشوب طلب تبديل شده بودند . قلمرو حكومت تو خالى و لرزان ،
--> ( 1 ) علوى در تركيه به تركهاى غير سنى كه معتقداتى نظير علىاللهيان دارند ، اطلاق مىشود . ( مترجم ) . ( 2 ) مؤلف به استناد قاموس الاعلام مىنويسد : در نزديكهاى طرسوس ، قلعهاى به نام لؤلؤه هست . آيا اين همان قلعه است ؟ " قاموس الاعلام ، ج 6 ، 4022 " اين همان قلعه است كه بهترين مستحكمات طرسوس است . تاريخ ملل و دول اسلامى ، بروكلمان ، ص 171 : اخبار سلاجقهء روم ، محمد جواد مشكور ، ص 44 و ص 314 . - مترجم